Wie blijft zitten mag een herbruikbare beker vragen: de 0,25 euro voor onderweg is advies en verdwijnt in 2027

Op 4 september legde de Inspectie Leefomgeving en Transport, de ILT, McDonald's Nederland een last onder dwangsom op: verandert er niets, dan betaalt de keten 625.000 euro per overtreding, tot een maximum van 3,75 miljoen. De aanleiding was niet wat het bedrijf verkoopt, maar dat het gasten die ter plaatse iets drinken wegwerpbekers met plastic geeft. Sinds 2024 mogen eten en drinken die ter plaatse worden genuttigd in Nederlandse horeca, kantoren en onderwijsinstellingen niet meer in wegwerpbekers of -bakjes met plastic worden geserveerd; herbruikbaar is de norm, en de enige uitzondering is wegwerpplastic dat apart wordt ingezameld en gerecycled. Volgens de ILT hield McDonald's zich het eerste halfjaar aan de regel en koos daarna weer voor de wegwerpbeker; de keten belooft nu vanaf begin 2027 herbruikbare bekers. Voor wie hier woont is de regel vandaag al bruikbaar: ga je zitten, dan hoor je een herbruikbare beker te krijgen, en de meerprijs voor onderweg is een heel andere kolom.

• De kant van ter plaatse: in horecagelegenheden, kantoren, scholen, sportclubs en besloten evenementen mogen wegwerpbekers en -bakjes met plastic niet meer aan klanten worden meegegeven, en de enige uitzondering is wegwerpplastic dat apart wordt ingezameld en gerecycled. (bron 1)
• De kant van onderweg: afhalen of laten bezorgen kost een meerprijs. De overheid adviseert de bedragen alleen, 0,05 euro voor voorverpakte groente, fruit, noten en portieverpakkingen, 0,25 euro voor een beker en 0,50 euro voor een maaltijd, en de ondernemer bepaalt wat hij werkelijk rekent. (bron 2)
• Die meerprijs verdwijnt in 2027: klanten betalen dan niets extra meer voor onderweg, maar de aparte plicht om een herbruikbaar alternatief aan te bieden blijft staan en vervalt er niet mee. (bron 1)
• De sanctie in dit geval: 625.000 euro per overtreding tot maximaal 3,75 miljoen, waarbij McDonald's vanaf begin 2027 herbruikbare bekers belooft. De ILT startte het onderzoek na een handhavingsverzoek van de milieuorganisatie Fair Resource Foundation. (bron 3)
• De omvang: de ruim 260 Nederlandse vestigingen verstrekken jaarlijks 175 miljoen drinkbekers, waarvan 80 miljoen bij consumptie ter plaatse. (bron 3)

De som die je met je eigen getallen kunt invullen staat op de bon: aantal bekers dat je per week meeneemt, maal het bedrag op die regel van je bon, maal 52. Dat is wat je er in een jaar bij hebt betaald. Bij de geadviseerde 0,25 euro is drie bekers per week 39,00 euro per jaar en vijf bekers per week 65,00. Maar 0,25 is slechts een advies en de ondernemer mag een ander bedrag kiezen, dus de eerste stap is geen rekenwerk maar die regel op de bon opzoeken en lezen wat er echt staat. Die regel niet vinden is op zichzelf ook een antwoord.

De tweede som is de verhouding tussen de twee grote getallen: 80 miljoen gedeeld door 175 miljoen is 46 procent. Bijna de helft van de bekers die de keten in een Nederlands jaar uitdeelt gaat naar mensen die blijven zitten. Dat aandeel verklaart waarom de regel niet over een losse beker hier en daar gaat maar over bijna de helft van het volume, en waarom de inspectie dit een dwangsom waard vond in plaats van een waarschuwing.

Het derde punt is de einddatum, en daar geven de officiele pagina's je te weinig. De pagina van de Rijksoverheid meldt alleen dat de regels voor wegwerpbekers en -bakjes in 2027 veranderen; er staat geen dag bij waarop dat ingaat. Het bedrag dat je met een eigen beker nog kunt besparen laat zich dus alleen met een onbekende schrijven: resterende maanden tot de meerprijs verdwijnt, maal het aantal bekers dat je per maand meeneemt, maal het bedrag op die regel. Slechts een helft staat vast, en dat is dat de plicht om een herbruikbaar alternatief aan te bieden de wijziging overleeft.

Voor nieuwkomers is de grens tussen ter plaatse en onderweg het makkelijkst verkeerd te begrijpen. Blijf je zitten, dan gaat de regel over de beker zelf: die hoort geen wegwerpbeker met plastic te zijn, tenzij de zaak hem apart inzamelt voor recycling. Neem je het mee of laat je het bezorgen, dan mag de beker wel wegwerp zijn maar betaal je extra. De zin die je aan de balie zegt is dus niet kan het goedkoper maar ik drink het hier, en die ene zin verplaatst je van de kolom die een meerprijs betaalt naar de kolom die sowieso een herbruikbare beker hoort te krijgen.

Hokimi-veldtip: houd de bon bij je volgende koffie vast tot je buiten staat en lees hem een keer. Staat er dat je ter plaatse gebruikte en is er toch een meerprijs voor een wegwerpbeker gerekend, dan klopt minstens een van twee dingen niet: of die beker had herbruikbaar moeten zijn, of het bedrag hoort bij de kolom voor onderweg. De inspectie ging op een formeel handhavingsverzoek naar binnen; de versie die een gewone klant tegenkomt is veel eenvoudiger, namelijk het aan de balie vragen in plaats van het als een onbespreekbare vraag te behandelen.