Jan van Goyen in Den Haag: hoe een schilderij van 4,6 meter stadsimago maakte

Jan van Goyens Gezicht op Den Haag vanuit het zuidoosten is tot en met 31 december gratis te zien in het Atrium van het Haagse stadhuis. Het past bij liefhebbers van stadsverhaal, kunst en architectuur; de opening volgt die van het stadhuis, dus controleer eerst de officiële pagina. Zie het doek van 4,6 meter niet alleen als fotowand: het werd in 1650-1651 door het bestuur betaald om een stadsbeeld te maken. Collectieonderzoek toont bovendien dat de schilder vaarten en gebouwen veranderde; daardoor lees je het werk tegelijk als stadsbeeld en 17e-eeuwse overheidscommunicatie.

• Wie gaf de opdracht: het Haagse bestuur betaalde de belangrijke landschapsschilder 650 gulden, ongeveer twee jaarsalarissen van een ambachtsman. Het panorama hing oorspronkelijk in het oude stadhuis aan de Groenmarkt als uiting van stedelijke trots.
• Het uitzicht is geen neutrale kaart: Van Goyen laat de Trekvliet afbuigen en draait gebouwen zodat onder meer Binnenhof en Gevangenpoort duidelijker zichtbaar zijn. De ooievaar, symbool van Den Haag, maakt van het landschap bewust stadsreclame.
• Waarom de huidige plek betekenis heeft: tijdens de verbouwing van het Haags Historisch Museum staat het schilderij in een geklimatiseerde vitrine in het moderne stadhuis. Een werk voor een oud bestuursgebouw keert eeuwen later terug in bestuurlijke ruimte.

Hokimi field note: Zoek eerst de ooievaar en vergelijk daarna de geschilderde Trekvliet met een huidige kaart; ontdekken waar de schilder een nuttige visuele leugen vertelt, zegt meer dan alleen monumenten herkennen.